CP3 by Basketball Totaal

Flashback … Ton Kallenberg, grondlegger van het ‘Leidsche’ basketball

In deze Flashback kijken we terug op het basketball leven van Ton Kallenberg sr. Antonius Joseph (Ton) Kallenberg werd geboren op 7 juli 1929 en overleed op 22 april 2010 op 80-jarige leeftijd. Je zou hem ‘de James Naismith van Leiden’ kunnen noemen. Ton stond niet alleen aan de basis van het basketball in Leiden, maar was tevens de oprichter van The Bona Stars, dat tegenwoordig onder de naam Zorg en Zekerheid Leiden acteert in de Nederlandse eredivisie.

Het begin

Na enkele jaren psychologie te hebben gestudeerd in Amsterdam en Leiden, stapte Ton Kallenberg in november 1951 de Haagse Academie voor Lichamelijke Opvoeding binnen. Na voltooiing van zijn studie gaf hij enkele uren per week gymnastiekles aan het Bonaventura Lyceum. Wat al snel een volle werkweek werd. Hij gaf les aan de lagere school en de jongens en meisjes ULO (Uitgebreid Lager Onderwijs). Hij behoorde tot de eerste lichting leerlingen van de Haagse sportacademie die basketball als onderdeel van het eindexamen kende.

Kallenberg jong

Reeds in die tijd gaf hij de voorkeur aan volleybal en …. basketball. Hij werd er eigenlijk meteen door gegrepen en mede uit ‘rancune’ – omdat de schoolleiding hem dwong zijn volleybalteam op te geven – koos Ton Kallenberg voor de nieuwe basketballsport.

Dat ging niet altijd even gemakkelijk want in de ULO aan het Vrouwenkerkhof moest hij zich aanvankelijk behelpen met korfbalmanden. Ook op de middelbare school aan de Mariënpoelstraat is Ton Kallenberg zo begonnen. Berucht was de gymzaal aan de Pieterskerkgracht: afstandschoten moesten over de steunbalken gemikt worden en middenin het veld stond een potkachel. Maar het kon zijn enthousiasme voor het basketball niet doven. Hij prefereerde tijdens de lesuren het basketball boven het volleybal. “Basketball is technisch ook moeilijk, maar het geeft de beginneling toch meer voldoening”, aldus Ton Kallenberg in 1957.

Zijn geestdrift miste zijn uitwerking op de rector niet: er kwamen heuse baskets. Die waren nog maar koud in het gebouw, of Ton Kallenberg begon met een klassencompetitie. De animo onder de Bonaventura leerlingen was enorm. Zelfs het kleinste klasje wilde met een eigen team meedoen. Uit die onderlinge scholencompetitie is de eerste basketballclub van Leiden gegroeid. Een tweede klas vroeg om extra training. Toen die aan de gang was, waren er meer gegadigden. Zo ontstond een schoolclubje, dat al spoedig – 1956 – aan de competitie ging deelnemen. Aanvankelijk als onderafdeling van de korfbalclub “Crescendo”, maar dit onderdak werd niet ideaal geacht, en na een jaar ‘inwoning’ gaf men er de voorkeur aan op eigen benen te staan.

The Bona Stars

Op 23 september 1958 werd de vereniging opgericht. Als naam werd gekozen: The Bona Stars. In het eerste gedeelte daarvan werd de band met het Bonaventura Lyceum (die inmiddels heel wat losser was geworden) tot uiting gebracht en die “Stars”; nu ja …. de jongens voelden zich “stars” want pas drie jaar na de oprichting leed het eerste team zijn eerste nederlaag: tegen Argus 2. Ton Kallenberg vond een aantal leraren van het Bonaventura – toen nog paters – bereid om bestuurswerkzaamheden voor The Bona Stars te verrichten. Een van hen was Pater Gelauff (overleden in 1972).

The Bona Stars logo

Inmiddels hadden die competitiesuccessen hun invloed ook op de jeugd niet gemist. De vereniging telde in 1961 niet minder dan vijf senioren- en zes jeugdteams. Ton Kallenberg was in die tijd niet alleen voorzitter van The Bona Stars, maar ook lid van de NBB-districtsraad van het district Den Haag. In die jaren was er in Nederland een tekort aan zaalruimte. The Bona Stars hadden overigens niet te klagen, zij hadden de beschikking over een gymnastiekzaal van het Bonaventura Lyceum en hadden nog een ‘veld’ buiten op het schoolplein, waar de competitiewedstrijden werden gespeeld! In die tijd was Kallenberg voorzitter en secretaris tegelijk, maar bovendien coach en trainer van alle teams. Gelukkig kwam aan deze hectische tijd een einde toen Kees Pleij en André de Jong hun diensten aanboden. Met hen stond er een organisatie, die de volgende stap kon maken.

Kallenberg vertelde in de beginjaren ’60: “Toen ik begon, waren er geen trainerscursussen. Ik ging in Delft en Den Haag kijken hoe de eredivisie coaches van Punch en Argus trainingen gaven. De school Bonaventura was helemaal basketball-gek geworden. Ik kon kiezen uit meer dan 200 leerlingen, waar talenten als Har Stol, Peter de Jong, Paul Ruysenaars en Pieter van Tuyll van Serooskerken uit voort zijn gekomen.”

The Bona Stars team

In 1961 volgde promotie naar de landelijke eerste klasse. Het duurde zes jaar voor de eredivisie werd bereikt. Drie keer eindigde de ploeg van Kallenberg als tweede. In 1964 hield EBBC Den Bosch – met speler Rinus de Jong, later de grote man bij die club – The Bona Stars van promotie af. Nadat de volgende jaren Suvriki en Punch voorrang was verleend, maakte de Leidse vereniging onder leiding van Ton Kallenberg de stap alsnog, in 1967.

Eredivisie en afscheid

April 1967 volgde dus de promotie naar de eredivisie. In dat eerste jaar werden de thuiswedstrijden in de sporthal aan de Steenwijklaan in Den Haag afgewerkt. Omdat de Hongaarse coach Tibor Toth het in dat eerste jaar nogal eens liet afweten, nam Kallenberg de training en coaching over. In 1969 werd besloten, na commentaar van een aantal leden, dat bestuursleden niet meerdere functies binnen de vereniging konden vervullen. Kallenberg had hier geen moeite mee. Hij gaf zijn voorzitterschap op en ging verder als trainer/coach. Daar lag ook meer zijn interesse. Hij ging zich nu meer verdiepen in de theorie van het spel en nam vele boeken door om zich verder te bekwamen in het coachingvak. Hij besefte terdege dat de structuur moest veranderen, wilde The Bona Stars een woordje meespreken in de eredivisie. Zijn ideaal was om kampioen van Nederland te worden met eigen spelers. Eén van de eerste dingen die hij deed, was het formeren van een begeleidingsteam om hem heen. Als assistent-coach kwam oud-eerste team speler Cees den Hollander en er werd een arts aan het team toegevoegd: Dr. Bosch van de Annakliniek,  tevens lid van de medische commissie van de NBB.

The Bona Stars met pater

Boven: 41 Hans van Mameren, 10 Cees Pley, Tibor Toth, 95 Peter de Jong, Ton Kallenberg
(oprichter van The Bona Stars), Pater Gelauff (jarenlang bestuurslid van The Bona Stars)
Midden: Cees den Hollander, 8 Ben van Cleef, André de Jong
Onder: 44 Ad van Slingerland, 28 Wim Stol, Hans Kaper, Harry Stol

Na een wat onbevredigend seizoen, nam Ton Kallenberg in 1973 afscheid van de club die hij had opgericht. In het begin van de zeventiger jaren veranderde de naam in BS Leiden en met financiële steun van een groep sponsors – verzameld door Ton Menken – werden de eerste Amerikanen aangetrokken. De band met het Bonaventura werd verbroken. Kallenberg destijds hierover: “Bona Stars kreeg allerlei faciliteiten van de school in de vorm van materiaal en trainingsaccommodatie. Na het seizoen 1972-73 met Amerikaanse inbreng heb ik me terug getrokken. Die hele ontwikkeling hoefde van mij niet. Mijn bedoeling was leuk te ballen en zover mogelijk te komen. Dat laatste is wel gelukt.” Kallenberg werd benoemd tot ere-voorzitter van de club.

LUBA Leiden en Blitz Voorschoten

In 1974 vertrok Ton Kallenberg naar LUBA Leiden om daar mede als coach aan de slag te gaan. Ook hier pionierde hij: de fusie tussen Essor en TRK kwam er mede door zijn toedoen. In mei 1976 werd hij gekozen tot voorzitter van het jeugdbestuur bij LUBA. Mei 1978 nam Ton afscheid van LUBA, hij legde zowel zijn functie als coach als het voorzitterschap neer. Hij wilde het wat rustiger aan doen. Hij werkte verder bij de NBB, onder anderen als voorzitter van de Commissie Opleidingen, die toezicht hield over de trainingsopleidingen bij de basketballbond.

In de zomer van 1982 werd Kallenberg coach bij het Voorschotense Blitz, vlakbij Leiden. Tijdens het 25-jarig bestaan van The Bona Stars in 1983 was ere-voorzitter Ton Kallenberg coach bij de wedstrijd tussen oud-Bona Stars en een team van oud Punch/Argus spelers. Voor de wedstrijd werd hij gehuldigd. Uit handen van NBB-bestuurslid Bongers ontving hij de bondsspeld van verdienste. In 1984 vertrok hij bij Blitz nadat een aantal spelers niet meer onder hem wilde spelen, terwijl Kallenberg het met die spelers ook wel gezien had.

LUBA eerde in 1988 de oprichter en erevoorzitter van Leiden, die de sport in de sleutelstad introduceerde, met een evenement: De Kallenberg-trofee, een evenement voor teams uit de Leidse regio.

Vervroegd pensioen

In 1988 trad hij vervroegd uit bij het Bonaventura na 34 jaar les te hebben gegeven. Het liefst stond hij langs de lijn; vooral het werken met de jeugd had zijn passie. Bestuurswerk vond hij eigenlijk niets. Kritiek op zijn geesteskind slikte hij het liefst in, alhoewel hij eens vertelde: “Leiden heeft veel kansen gemist. De club heeft geen eigen kweek meer. De grote kracht van Leiden was de eigen jeugd.” Van nostalgie was geen sprake. Wel wees hij erop, dat de lessen van gisteren beter onthouden zouden moeten worden. De gemeente Leiden eerde Ton Kallenberg in 1993 voor zijn verdiensten voor de (school)sport met de gouden speld.

Anekdote

Er gaat een verhaal dat de gemeente Leiden destijds de vijf Meihal pal tegenover zijn huis liet bouwen opdat Ton Kallenberg voor ‘eeuwig’ kon waken over het basketballtalent te Leiden. Sinds de opening van de hal in 1968 heeft hij heel wat uurtjes doorgebracht in zijn “tweede huis” aan de overkant van de straat.

Familie

Ton was getrouwd met Joanna Maria Wisse, die hem alle ruimte gaf om zijn hobby basketball tot zo’n succes te maken. Zijn zonen René, Ton jr., Hans en Fred leerden het spel van hun vader tijdens de gymles op school, en op de vereniging. Het enthousiasme hebben ze van hun vader overgenomen en doorgegeven aan hun kinderen, zijn kleinkinderen. Er is een leuk familieverhaal waarin Ton jr. met zijn broers met splinternieuwe broeken (door hun moeder toen nog zelf gemaakt) aan het spelen was op het schoolplein. Hun vader was de wedstrijd aan het coachen en toen de partij klaar was, waren al hun broeken volledig kapot van het glijden op een afdakje, het klimmen en het klauteren. Kortom, hun moeder in tranen bij thuiskomst en hun vader kon voor de jongens allemaal nieuwe broeken gaan kopen in de winkel.

Kallenberg was ook bij Zorg en Zekerheid Leiden een vaste bezoeker van de wedstrijden. Door fysieke beperkingen heeft hij het laatste halve seizoen van de competitie (2009-2010) niet meer kunnen meemaken. Op afstand volgde hij Zorg en Zekerheid Leiden intensief tot het allerlaatste moment. De Leidse basketballpionier overleed op donderdag 22 april 2010 op 80-jarige leeftijd in het ziekenhuis. Enkele dagen later werd in de thuishal van ‘zijn’ Leiden een indrukwekkende stilte in acht genomen. De zaalspeaker verwoordde ieders gevoel, toen hij vertelde dat hij uit eerbied altijd ‘meneer Kallenberg’ is blijven zeggen tegen de grondlegger van het basketball in Leiden.

Bronnen: Archief Leidsch Dagblad, Dagblad De Telegraaf en Dagblad De Tijd

Met dank aan Arie in ‘t Veld

Laat een reactie achter

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.